Zeytinli Mosque in Ezine is a historic Ottoman neighbourhood mosque that holds a significant place in the town’s architectural and cultural heritage. Its foundation dates back to the mid-sixteenth century, and historical evidence from inscriptions as well as local tradition points to slightly differing dates between 1551 and 1570. One inscription records the construction year as H. 977, which corresponds to 1569–1570, while other sources and longstanding local accounts attribute the mosque’s foundation to Mehmet Kethüda, who served as steward to Grand Vizier İbrahim Pasha, around 1561. These variations in the recorded dates may reflect an earlier campaign or earlier foundation efforts, but they consistently confirm that the mosque was established during the mid-Ottoman period and served as an important centre for community life.
The mosque underwent a major repair and enlargement at the turn of the twentieth century, with an inscription indicating H. 1317, corresponding to 1899–1900. Local accounts provide additional context, explaining that a prominent local merchant, Pamukçuzade Hacı Mustafa Efendi, arranged for family property opposite the mosque to be transferred to the title clerk Suluzade Halil Efendi on the condition that the mosque be expanded. This arrangement resulted in the present form of the mosque around 1901, reflecting the architectural style of the late Ottoman period while preserving the core structure from the sixteenth century. These two significant phases—the original foundation and the later renovation—are both evident in the building’s appearance today and give a clear sense of the layered history it embodies.
Architecturally, Zeytinli Mosque is constructed from cut stone, a material that has ensured its durability over centuries, and features a hipped roof covered with traditional alaturka tiles. The façade is distinguished by a five-bay portico, known locally as the son cemaat yeri, supported by four columns, which is typical of late-Ottoman design and adds an elegant, welcoming element to the entrance. A single brick minaret rises alongside the prayer hall, creating a balanced silhouette that is both visually striking and historically representative. Situated in Gazi Mahallesi, in the heart of Ezine, and close to the municipal buildings, the mosque has maintained its function as a place of worship for the community while also serving as a visible symbol of the town’s historical continuity.
The combination of its mid-sixteenth-century origins and the substantial renovation at the end of the nineteenth century gives Zeytinli Mosque a distinctive character. The stone fabric, the design of the portico, and the brick minaret collectively illustrate the building’s development over centuries and reflect the changing architectural influences of the Ottoman era. Beyond its structural features, the mosque has played a continuing role in the spiritual and social life of Ezine, bridging generations from its establishment through its later restoration. Today, it remains an important landmark, allowing both locals and visitors to appreciate the town’s Ottoman heritage and the enduring significance of this historic religious site.
Ezine’deki Zeytinli Camii, kasabanın mimari ve kültürel mirasında önemli bir yere sahip tarihi bir Osmanlı mahalle camisidir. Temeli 16. yüzyıl ortalarına kadar uzanır ve hem kitabeler hem de yerel gelenekler, yapım tarihi konusunda 1551 ile 1570 yılları arasında değişen bilgiler vermektedir. Bir kitabe, yapım yılını H. 977 olarak kaydeder; bu da Miladi 1569–1570 yıllarına karşılık gelmektedir. Diğer kaynaklar ve uzun süreli yerel anlatılar ise caminin kurucusunun, Sadrazam İbrahim Paşa’nın kethüdası Mehmet Kethüda olduğunu ve yaklaşık 1561 yılında inşa edildiğini belirtir. Bu tarihlerdeki farklılıklar, muhtemelen daha erken bir yapım girişimini veya ön hazırlıkları yansıtmaktadır, ancak caminin kesin olarak Osmanlı döneminin ortalarında kurulduğu ve toplum hayatı için önemli bir merkez olarak işlev gördüğü açıktır.
Cami, yirminci yüzyılın başlarında kapsamlı bir onarım ve genişletme geçirmiştir; H. 1317 tarihli bir kitabe bu onarıma karşılık gelmektedir, yani Miladi 1899–1900 yıllarını işaret etmektedir. Yerel anlatılar, dönemin önemli bir tüccarı olan Pamukçuzade Hacı Mustafa Efendi’nin, caminin karşısındaki aile mülkünü Suluzade Halil Efendi’ye devretme koşulunu, caminin genişletilmesi şartıyla düzenlediğini belirtir. Bu düzenleme sonucunda cami, yaklaşık 1901 yılında günümüzdeki görünümünü kazanmıştır. Yapının bu iki önemli dönemi—ilk kuruluş ve son onarım—bugünkü görünümünde açıkça görülmekte ve binanın katmanlı tarihini ortaya koymaktadır.
Mimari olarak Zeytinli Camii, dayanıklılığını yüzyıllar boyunca koruyan kesme taşlardan inşa edilmiştir ve geleneksel alaturka kiremitlerle kaplı bir kırma çatıya sahiptir. Cephe, yerel olarak son cemaat yeri olarak bilinen, dört kolonla desteklenen beş gözlü bir revak ile öne çıkar; bu düzenleme geç Osmanlı dönemi tasarımının tipik bir örneğini sunar ve girişe zarif, davetkar bir görünüm kazandırır. Tek bir tuğla minare, ibadet salonunun yanında yükselir ve hem görsel olarak dikkat çekici hem de tarihsel olarak dönemin karakterini yansıtan dengeli bir siluet oluşturur. Gazi Mahallesi’nde, Ezine’nin merkezinde ve belediye binalarına yakın konumda bulunan cami, bugün de topluluk için ibadet yeri olarak kullanılmakta ve kasabanın tarihi sürekliliğinin görünür bir sembolü olarak varlığını sürdürmektedir.
16 yüzyıl ortalarındaki kuruluş dönemi ile 19. yüzyıl sonlarındaki kapsamlı onarımın birleşimi, Zeytinli Camii’ne kendine özgü bir karakter kazandırmaktadır. Taş dokusu, revak tasarımı ve tuğla minare, yapının yüzyıllar içindeki gelişimini gözler önüne sermekte ve Osmanlı dönemi mimarisindeki değişen etkileri yansıtmaktadır. Yapısal özelliklerinin ötesinde cami, kuruluşundan sonraki restorasyonuna kadar geçen süre boyunca Ezine’nin manevi ve sosyal hayatında sürekli bir rol oynamıştır. Bugün de önemli bir tarihi yapı olarak varlığını sürdürmekte, hem yerlilere hem de ziyaretçilere kasabanın Osmanlı mirasını ve bu tarihi dini mekanın sürekliliğini takdir etme imkânı sunmaktadır.
Leave a Reply